کتابي که امام زمان(عج) نام آن را انتخاب فرمود/ فوايد دعا براي فرج

در احاديثي که از ائمه معصومين(ع) در مورد حضرت مهدي(عج) به دست آمده همواره بر اين نکته تأکيد شده که گشايش مشکل عالم در آخرالزمان در دعاي تعجيل در فرج ظهور ذخيره الهي بقية الله الاعظم(عج) است؛ چنانکه خود حضرت حدود صد سال پيش نگارش کتابي در فوايد دعا در فرج را به يکي از علماي برجسته شيعه سفارش دادند و نام آن را «مکيال المکارم» نهادند.

بر اساس احاديث فراوان از ائمه اطهار(ع) انتظار فرج در اسلام از بالاترين عبادات شمرده شده است. چرا که امام زمان، موعود همه امت­هاي گذشته است؛ که با ظهورش، زمين را پر از عدل و داد خواهد کرد. چنانکه در مفاتيح‌الجنان مي‌خوانيم: «السّلامُ علي المَهديِّ الذّي وَعَدَ اللهُ عزَّوجلَّ بِهِ الأمَمَ، أن يَجمَعَ به الکَلِمَ و يَلُمُّ به الشَّعَثَ و يَملأَ بِهِ الأرضَ قِسطَاً و عَدلاً و يُمکِّنَ لَهُ و يُنجِزَ بِهِ وعدَ المُؤمنِينَ»

 از امام صادق(ع) روايت شده که: هرکس از شما در حال انتظار فرج امام زمان(عج) بميرد، مانند کسي است که همراه قائم(عج) در خيمه او است. در ادامه اين روايت آمده که امام صادق(ع) بعد از لحظه­اي درنگ کرده و فرمودند: بلکه مانند کسي است که همراه آن حضرت، شمشير به‌ دست، با دشمن بجنگد. در ادامه مي­فرمايد: «لا وَالله إلاّ کمَن إستَشَهدَ مع رسولِ اللهِ» نه چنين است، سوگند به خدا، مگر مانند کسي که در رکاب رسول خدا شهيد مي­شود.

از امام صادق(ع) سؤال شد که آيا قائم متولد شده است، امام در جواب فرمود نه و من، اگر زمان او را درک مي­کردم، تمام طول زندگيم را، در خدمت وي مي­بودم.

معرفي کتابي که به سفارش حضرت حجت(عج) نگاشته شد

در طول تاريخ همواره بشر در پي رهايي از رنج و درها بوده است و به همين دليل خداوند پيامبران را يک به يک براي هدايت آنان به صلاح و رستگاري برگزيد. همه انبياء الهي از حضرت آدم(ع) تا پيامبر خاتم حضرت محمد مصطفي(ص) در پي رساندن پيام خداوند و بيداري فطرت بشر بودند.

پس از ظهور حضرت محمد(ص) که دين اسلام به عنوان دين برگزيده الهي معرفي شد؛ خداوند ائمه اطهار(ع) را به عنوان راهبر و تبيين کننده دين از نسل پيامبر اسلام برگزيد که هر کدام از اين بزرگان بنا به شرايط زماني خويش در پي حفظ دين اسلام بودند اما آخرين ولي خدا حضرت مهدي موعود(عج) بنا به حکمت الهي در پس پرده غيبت، هدايت بشر را بر عهده گرفتند و ائمه معصومين(ع) در روايات مختلف، خواسته بشر و دعا براي ظهور را تنها راه نجات از مشکلات آخرالزمان بيان فرمودند.

در مورد بحث آخرالزمان و به ويژه حضرت مهدي(عج) کتابهاي متعددي تاکنون نگاشته شده، اما يکي از مهمترين کتابهايي که در دوران معاصر و به دستور خود صاحب العصر و الزمان حضرت مهدي(عج) نوشته شده است؛ کتاب «مکيال المکارم في فوائد الدعاء للقائم (عج)» اثر فقيه احمدآبادي است.

مرحوم آيت الله سيد محمد تقي موسوي اصفهاني مشهور به فقيه احمدآبادي فرزند سيد عبدالرزاق از علماي بزرگ اصفهان است. وي سال 1301ق در اصفهان به دنيا آمد. مقدمات علوم اسلامي را نخست نزد پدر و پسر عمه اش «سيد ميرزا اسدالله» و «سيد محمود حسيني گلشادي اصفهاني» آموخت. سطوح عالي را نيز از محضر «سيدابوالقاسم دهکردي» و «شيخ عبدالکريم گزي» و «حاج آقا منيرالدين بروجردي»، «حاج ميرزا بديع درب امامي» و «آقا محمد کاشاني» استفاده کرد و از بعضي از آنها اجازه اجتهاد و روايت دريافت کرد.

او علاوه بر کتاب مکيال، کتب ديگري از جمله: تذکرة الطالبين في ترجمه آداب المتعلمين، ابواب الجنات في آداب الجمعات، بساتين الجنان في المعاني و البيان، آداب صلاة الليله وظيفة الانام في زمن غيبة الامام، سراج القبور، توضيح الشواهد، ترغيب الطلاب، انيس المتأدبين، کتاب المنابر، محاسن الاديب في دقايق الاعاريب و ديوان اشعار دارد و در شعر به «تقي» يا «شرعي زاده» تخلص مي کند.

 از مقدمه اي که مرحوم سيد محمدتقي بر مکيال نوشته، چنين برمي آيد که از شدت عشق و علاقه اي که به حضرت حجت (عج) داشته، شبي آن حضرت را در خواب مي بيند. امام(ع) تأليف اين کتاب را به وي توصيه و تأکيد مي فرمايد و حتي نام آن را نيز «مکيال المکارم في فوائد الدعاء للقائم» تعيين مي کند. سيد از خواب بيدار مي شود، ولي توفيقي براي تأليف آن برايش حاصل نمي شود. تا اينکه در سال 1330ق عازم سفر حج شد. در اين سفر بسياري از حاجيان گرفتار مرض وبا شدند و از دنيا رفتند.

 آيت الله سيد محمد تقي با خداي خويش عهد بست اگر از اين سفر سالم برگردد، کتابي را درباره حضرت ولي عصر(عج) به رشته تأليف درآورد. چون از سفر برگشت، به عهد خود وفا کرد و کتاب مکيال المکارم را که حاوي موضوعات مهم در شناخت امام زمان و وظايف شيعيان در قبال آن حضرت است، به رشته تحرير درآورد.

 اين کتاب نخستين بار سال 1369ق در يک مجلد با 587 صفحه و بار دوم سال 1397ق در دو مجلد در اصفهان به چاپ رسيد. در سال 1363ش برابر با 1404 چاپ سوم آن به صورت افست با تحقيق و اضافات مؤسسة الامام المهدي در قم چاپ شد.

 کتاب مکيال المکارم در اصل به زبان عربي نگارش شده است و «سيد مهدي حائري قزويني» آن را به فارسي ترجمه کرده که در دو مجلد، با 625 صفحه، در تيراژ 4000، آبان 1379ش برابر شعبان 1421 از چاپ خارج شد و در اختيار علاقه مندان قرار گرفت. همين ترجمه بار ديگر در سال 1382ش از طريق انتشارات مسجد جمکران تجديد چاپ شد.

 اين کتاب ارزشمند داراي هشت بخش مهم است که درآن مؤلف ژرف انديش با استناد به آيات و روايات متعدد، موضوعات بسيار اساسي و سرنوشت سازي را که اغلب جنبه کاربردي است و مورد ابتلاي شيعيان و مسلمانان مي باشد، مورد کاوش و دقت نظر و تأکيد قرار داده است.

 در بخش اول به موضوع وجوب شناخت امام زمان(عج) از ديدگاه عقل و نقل مي پردازد. بخش دوم کتاب اختصاص به اثبات وجود حضرت حجت (عج) دارد که خود شامل سه فصل جداگانه مي شود و هر کدام با استناد به آيات و روايات و معجزات و کرامات، ابحاث گران سنگي را تقديم حضور خوانندگان مي کند. بخش سوم در بيان پاره اي از حقوق و توجهات آن حضرت بر شيعيان است که به صورت مختصر و مفيد ارائه شده است.

 بخش چهارم که از بخش هاي مهم و مفصل کتاب به شمار مي آيد، اختصاص به توضيح درجات و ويژگي هاي آن حضرت دارد که سبب دعاي ما شيعيان به آن امام غايب مي گردد. جالب اينکه اين درجات و خصوصيات به طرز ابتکاري و به ترتيب حروف الفبا تنظيم و از حرف الف آغاز شده و در حرف ي پايان پذيرفته است. بخش پنجم نيز که از فصول مفصل کتاب به شمار مي آيد، به ثمرات و پيامدهاي گواراي دعا براي فرج حضرت حجت (عج) اختصاص يافته است و مؤلف محقق در اين بخش نيز با استناد به آيات و روايات، بحث هاي جذاب و جالبي را براي خوانندگان ارائه مي دهد و بدين ترتيب، جلد اول کتاب مکيال المکارم به پايان مي رسد.

 جلد دوم کتاب با بخش ششم آغاز مي شود. در اين بخش مؤلف کتاب با تحقيق فراگير خود که از ميان آيات و روايات استخراج کرده، به 50 زمان و 8 مکان مشخص اشاره مي کند که دعا براي آن حضرت در اين زمان ها و مکان ها مورد عنايت و تأکيد قرار گرفته است؛ از جمله زمان ها: بعد از نماز هاي واجب، در حال سجده، روز پنجشنبه، شب جمعه، در خطبه نماز جمعه، شب و روز نيمه شعبان، هنگام غم و اندوه، بعد از ذکر مصيبت امام حسين(ع)، روز غدير، روز عرفه، روز عاشورا، روز عيد نوروز، روز دحوالارض، و ...، و از جمله مکان ها: مسجد الحرام، عرفات، سرداب، حرم سيد الشهدا(ع)، حرم اميرمؤمنان و ساير ائمه اطهار(ع) است.

 بخش هفتم، به چگونگي دعا براي تعجيل ظهور امام مهدي (عج) اختصاص دارد. اين بخش از سه مقصد تشکيل يافته است. در مقصد اول، مؤلف کتاب در ضمن بيست تذکر، به آداب کلي دعا مي پردازد. آنگاه در مقصد دوم با مطرح کردن بيست تذکر ديگر، به چگونگي دعا براي تعجيل به صورت آشکار يا به کنايه بسنده مي کند و در نهايت در مقصد سوم، دعاهايي را که در اين مورد از جانب امامان معصوم(ع) نقل شده است ( با توضيح و دفع اشکال از بعضي از آنها )، مورد بحث و بررسي قرار مي دهد.

 بخش هشتم که آخرين بخش کتاب است، در تبيين وظايف و تکاليف بندگان به خصوص شيعيان و مسلمانان در برابر ساحت مقدس حضرت حجت، امام مهدي(عج) است. در اين بخش باز با استناد به آيات و روايات متعدد که حکايت از اشراف و تبحر مؤلف به کتب روايي و حديثي دارد، تعداد هشتاد وظيفه مورد دقت و تأمل قرار گرفته است که از جمله آن مي توان به موضوعاتي مانند: شناخت صفات و آداب و خصوصيات امام، رعايت ادب در مورد ايشان، انتظار فرج، اظهار اشتياق به ديدار، درخواست معرفت آن حضرت، هديه نماز مخصوص، اهتمام به ياري آن حضرت، صله دادن براي امام، خشوع در هنگام يادآوري، تهذيب نفس، تأسي به اخلاق و اعمال امام، حفظ زبان از اغيار، تکذيب مدعيان نيابت خاصه و ... در آن اشاره کرد.

 در انتهاي کتاب بنابر نوشته سيد محمد موسوي اصفهاني، فرزند مؤلف، مرحوم مؤلف در آخر عمر شريف خويش، قصد داشت خاتمه اي بر اين کتاب اضافه کند، ولي با کمال تاسف اجل مهلت نداد و او در ماه رجب 1348ق براي زيارت عتبات عاليات عازم عراق شد. ماه شعبان به اصفهان بازگشت. بي درنگ کسالت بر وي عارض شد و در بستر بيماري افتاد، تا اينکه در 25 رمضان همان سال چشم از جهان فروبست و در قبرستان تخت فولاد اصفهان جنب مقبره پدر انديشمندش آرام گرفت.

مهر